• darkblurbg
    MediSchoon
    Verbeterde inzameling van ongebruikte medicijnen.

Milieurisico's medicijnresten in water groter dan gedacht.

25 februari 2019, bron: H2O Actueel 

De afgelopen twintig jaar is de concentratie van medicijnen in zoetwater wereldwijd flink toegenomen. Dit blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit. "Op sommige plekken is de concentratie zo hoog dat er een risico op schadelijke effecten is. We zullen veel meer moeten gaan meten." Rik Oldenkamp De Nijmeegse wetenschappers onderzochten de concentratie van twee middelen: carbamazepine (een medicijn tegen bijvoorbeeld epilepsie) en het antibioticum ciprofloxacine. "Over het gebruik van deze medicijnen was relatief veel informatie beschikbaar en beide zijn ecologisch relevant. Ze hebben gevolgen voor het aquatische organismen," vertelt Rik Oldenkamp. Over dit onderzoek publiceerde Oldenkamp onlangs het artikel Aquatic risks from human pharmaceuticals, in het tijdschrift Environmental Research Letters.  

Fijnmazige modellen
De onderzoekers ontwikkelden een model om wereldwijd te kunnen voorspellen hoe hoog de concentratie van de medicijnresten in het water is. Voor Europa en Nederland zijn er al fijnmazige modellen beschikbaar. Dat geldt niet voor gebieden waarover minder data beschikbaar zijn, met name ontwikkelingslanden en zich ontwikkelende landen.

“Door socio-economische en demografische ontwikkelingen te vergelijken, konden we inschatten hoe hoog het medicijngebruik in een bepaalde regio zal zijn. Dat hebben we vervolgens afgezet tegen informatie over hydrologische omstandigheden. Uiteraard is zo’n werkwijze niet zonder onzekerheden, maar het levert een betrouwbare schatting op.”

De milieurisico’s van carbamazepine en ciprofloxacine bleken in 2015 10 tot 20 keer hoger te liggen dan in 1995. “Met historische informatie over de afgelopen 20 jaar hebben we, met terugwerkende kracht, de ontwikkeling over de afgelopen 20 jaar berekend. Deze berekening bevestigd een trend die we al vermoeden: het ligt natuurlijk in de lijn der verwachting dat het medicijngebruik stijgt in landen die zich economisch aan het ontwikkelen zijn. Tegelijkertijd ligt het milieurisico nu hoger dan algemeen werd aangenomen.”

Toxisch niveau
Vooral het toegenomen gebruik van ciprofloxacine verhoogt de risico’s wereldwijd. De concentraties van dit antibioticum hebben volgens Oldenkamp een toxisch niveau bereikt. “Daarmee hebben ze schadelijke effecten op bacteriën in het water, die vervolgens weer een belangrijke rol spelen in verschillende voedselkringlopen. Ook kunnen antibiotica een negatieve invloed hebben op de effectiviteit van de bacteriën die in waterzuiveringen wordt gebruikt.”.

Het onderzoek laat volgens Oldenkamp zien dat er veel behoefte is aan nieuwe meetgegevens. “Ons model laat een zorgwekkende trend zien. Pas als we op lokaal niveau echt gaan meten, weten we hoe groot de risico’s precies zijn en welke maatregelen er vervolgens genomen moeten worden.”

 

Verkenning technologische mogelijkheden voor verwijdering van geneesmiddelen uit afvalwater 

Bron: STOWA

STOWA heeft een interessant onderzoek gedaan naar de technologische mogelijkheden voor verwijdering van geneesmiddelen uit het afvalwater. In dit artikel wordt het onderzoek naar dit onderwerp verder toegelicht.

Aanleiding

De aanwezigheid van microverontreinigingen in oppervlaktewater, grondwater en drinkwater en het verwijderen hiervan vanuit (afval)waterstromen krijgt recentelijk steeds meer technolo- gische, maatschappelijke en bestuurlijke aandacht. Het belang van een integrale aanpak voor verwijdering van organische microverontreinigingen, en met name geneesmiddelen, in de waterketen is daarbij belangrijk voor waterkwaliteitsbeheerders en drinkwaterbedrijven om de chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater, de kwaliteit van de drinkwater- bronnen en daarmee het milieu en de volksgezondheid te kunnen blijven garanderen. Naast bronaanpak ligt een belangrijk deel van de oplossing binnen de technische waterketen. Lopend onderzoek in Nederland en de eerste praktijktoepassingen in Zwitserland en Duitsland (2015-27) hebben aangetoond dat oxidatieve (ozon) en/of adsorptieve (actief kool) technieken effectief zijn om geneesmiddelen uit rwzi-ef uent te verwijderen. Hiervoor zijn verschillende, locatiespeci eke, uitvoeringsvormen beschikbaar die momenteel doorontwik- keld worden voor ef ciënte en duurzame toepassing op rwzi’s.

Ten tijde van deze studie is tevens gewerkt aan de landelijke Hotspotanalyse (STOWA-2017-42) om in beeld te brengen welke rwzi’s een signi cante bijdrage hebben aan de vrachten en concen- traties van geneesmiddelen in oppervlaktewater en in drinkwaterbronnen. Integratie van de inventarisatie van technieken en de Hotspotanalyses geeft inzicht in de te nemen maatregelen en de gevolgen van een landelijke aanpak van geneesmiddelenverwijdering uit de waterketen.

Vraagstelling en afbakening

Er is in dit rapport op basis van bestaande informatie, lopend onderzoek, literatuur en kennis een actueel overzicht opgesteld van (mogelijk) toepasbare technieken voor de verwijdering van geneesmiddelen uit stedelijk afvalwater. Daarbij is ingegaan op de vragen:

  • Wat zijn de technologische mogelijkheden voor het verwijderen van geneesmiddelen op

    de rwzi’s?

  • Welke zuiveringsrendementen zijn hiermee haalbaar?

  • Welke verbruiken voor chemicaliën en energie (met GER-sommatie) zijn daarmee ge-

    moeid?

  • Worden afbraakproducten (metabolieten) en (afval)reststoffen gevormd gedurende het

    proces?

  • Welke kosten (op hoofdlijnen, EUR/m3, EUR/i.e., met CAPEX/OPEX verdeling) zijn daarmee

    gemoeid?

  • Wat is het ontwikkelingsniveau (als TRL) van de technieken?

  • Welke vervolgstappen zijn nodig om een de nitieve keuze te kunnen maken voor wat

    betreft de toe te passen technologie?

  • Hoe werken de technieken op jaargemiddelde situatie, zomer- en wintercondities en dwa/

    rwa-situaties?

  • Welke (onderzoeks)vragen liggen er nog voordat technieken in de praktijk toegepast kun-

    nen worden en hoe kunnen die beantwoord worden?

    Deze verkenning gaat speci ek in op de verwijdering van geneesmiddelen uit stedelijk afval- water. Daarbij wordt vermeld dat geneesmiddelen maar een selectieve deelgroep zijn van het geheel van organische microverontreinigingen in stedelijk afvalwater.

Aanpak

Voor de beoordeling van geneesmiddelenverwijdering is in dit rapport een overkoepelende lijst van urgente geneesmiddelen in de waterketen opgesteld. Bij het opstellen van de lijst is gestreefd naar uniformiteit tussen de huidig lopende onderzoeken in Nederland en de gids- lijsten die worden gebruikt in internationale onderzoeken. Daarbij is rekening gehouden met onder andere de:

  • aanwezigheid van de stoffen in stedelijk afvalwater en rwzi-ef uent;

  • diversiteit in stofcategorieën (type geneesmiddel, afbreekbaarheid, adsorbeerbaarheid); en

  • mate van verwijdering in een standaard (actief-slibsysteem) Nederlandse rwzi.

    Op basis van beschikbare informatie is een longlist opgesteld van 62 technieken die geschikt zijn om geneesmiddelen uit afvalwater af te breken, om te zetten of te verwijderen.

    Vervolgens zijn op basis van stand der techniek (TRL) 24 technieken geïdenti ceerd die poten- tieel binnen vijf jaar toepasbaar zijn. Deze selectielijst is onderverdeeld in drie groepen:

  • op praktijkschaal bewezen technieken op geneesmiddelen in afvalwater;

  • op praktijkschaal bewezen technieken op organische microverontreinigingen (op andere

    watermatrices of toegepast in een andere sector);

  • op pilot/demonstratieschaal in ontwikkeling zijnde technieken op geneesmiddelen in af-

    valwater.

  • Om de per direct toepasbare, effectieve, doelmatige én duurzame technieken vast te stel-

    len is een nadere identi catie uitgevoerd. Dit is gedaan aan de hand van de volgende

    identi catiethema’s:

  • Effectiviteit, energie, duurzaamheid en kosten;

  • Rest-, afvalstoffen en metabolieten;

  • Potentiële bijvangst: meerwaarde verwijdering overige microverontreinigingen, micro/

    nanoplastics, antibioticaresistentie en nutriënten;

Op basis van de selectie is geconcludeerd dat de in Nederland lopende of in opstart zijnde demonstratieonderzoeken naar verwijdering van geneesmiddelen uit afvalwater allen één van de best toepasbare technieken gebruiken. Wel zijn er nog een aantal belovende technieken op termijn beschikbaar of in ontwikkeling. Hiernaar dient verder onderzoek verricht te worden. 

Voor het volledige onderzoeksrapport van STOWA en de verdere uitkomsten en toepasbare technieken klik hier 

 

Ketenaanpak Medicijnresten uit Water 

Uitvoeringsprogramma, 2018-2022 

We gebruiken in Nederland steeds meer medicijnen. De resten daarvan komen via urine en ontlasting in het riool en daarna in het water terecht. In Nederland wordt naar schatting per jaar minstens 140 ton medicijnresten (excl. metabolieten en röntgencontrastmiddelen) via het riool en de zuivering op het oppervlaktewater geloosd. De belangrijkste route - naar schatting 95% van de geëmitteerde medicijnen - loopt via het menselijk lichaam. De rest wordt bij de arts of thuis als afval weggespoeld. Ziekenhuizen en verzorgingstehuizen bepalen maximaal 10% van de vracht in het influent op de RWZI, de andere 90% wordt bij patiënten thuis geëmitteerd.

Vanaf 2000 zijn verschillende rapporten verschenen over medicijnresten in het water en de effecten daarvan. Medicijnresten kunnen een negatief effect hebben op waterdiertjes en op de bereiding van drinkwater. Pijnstillers veroorzaken bijvoorbeeld weefselschade bij vissen, anticonceptiemiddelen zorgen voor geslachtsverandering bij vissen en antidepressiva kunnen het gedrag van kleine waterkreeftjes en vissen veranderen. Ook vinden we antibiotica in ons oppervlaktewater. Zo kunnen onze oppervlaktewateren als een reservoir dienen voor (antibiotica)resistentiegenen die daar via de rioolwaterzuivering zijn gekomen. Ook in het drinkwater worden medicijnresten aangetroffen, weliswaar in zulke lage concentraties dat effecten zijn uit te sluiten, maar dit is geen gewenste situatie.

Naar schatting wordt daarnaast jaarlijks minimaal een kleine 30 ton contrastmiddelen geloosd. Contrastmiddelen worden door drinkwaterbedrijven als ongewenst gezien in hun bronnen voor drinkwater. De middelen worden hoog gedoseerd, zijn mobiel, en passeren vrijwel ongehinderd de rioolwaterzuivering. Voor de ecologie zijn röntgencontrastmiddelen over het algemeen geen probleem, want de stoffen zijn redelijk inert en geven pas bij hogere concentraties effecten op organismen. Wel bestaat het gevaar dat deze stoffen ophopen in ecosystemen doordat ze slecht afbreken.

Naar verwachting zal de impact van medicijnresten in het water toenemen. Zo zal het medicijngebruik de komende decennia stijgen gezien de vergrijzing van onze bevolking. Geschat wordt dat in 2035 het medicijngebruik met ongeveer 37% zal zijn toegenomen. Ook zal de vervuiling van (drink)water met medicijnresten verergeren vanwege de klimaatverandering. Bij droogte zal er sprake zijn hogere concentraties en bij hevigere regenval kan overstort zorgen voor verdere verspreiding.

We willen daarom nú handelen om grotere problemen in de toekomst te voorkomen. Het kabinet zet daarom in op een aanpak om de belasting van medicijnresten op ons water te verminderen, conform de afspraken in het Regeerakkoord ‘vertrouwen in de toekomst’: “de hoeveelheid microplastics, medicijnresten en (andere) hormoonverstorende stoffen in het drink- en oppervlaktewater is de laatste jaren toegenomen. Het kabinet komt in overleg met relevante sectoren met een beleidsprogramma om dit op een kosteneffectieve manier terug te dringen.” 

Voor het volledige rapport over de ketenaanpak klik hier